Als de schemering valt en de meeste mensen zich klaarmaken voor de avond, begint voor de egel juist een nieuwe dag. Deze kleine stekelige tuinvriend scharrelt dan door tuinen, parken en bermen op zoek naar voedsel, water en een veilige plek om te rusten. Hoewel veel mensen een egel vooral zien als een algemeen voorkomend dier, hebben egels het steeds moeilijker. Door verstedelijking, druk verkeer, opgeruimde tuinen en barrières zoals schuttingen en gaas wordt hun leefgebied steeds kleiner.
Hoe vaker ik met egels in aanraking kom, hoe meer bewondering ik voor ze krijg. Achter dat schattige snoetje en die duizenden stekels gaat namelijk een bijzonder dier schuil.
Wist je bijvoorbeeld dat de Europese egel (Erinaceus europaeus) tussen de 5.000 en 7.000 stekels heeft? Die stekels zijn eigenlijk aangepaste haren en worden regelmatig vervangen. Dankzij een speciale spierlaag onder de huid kan een egel zich volledig oprollen tot een stekelige bal. Wanneer een gezonde egel schrikt of wordt opgepakt, zal hij meestal direct deze verdedigingshouding aannemen.
Een wandelaar van formaat
Een egel legt tijdens één nacht vaak één tot drie kilometer af op zoek naar voedsel, water en een partner. Mannetjes kunnen in de paartijd zelfs nog grotere afstanden afleggen.
Egels vertrouwen vooral op hun reuk- en gehoorvermogen. Hun zicht is relatief beperkt. Met hun gevoelige neus kunnen ze voedsel vinden dat verborgen ligt onder bladeren of in de bodem.
Natuurlijke ongediertebestrijders
Het menu van een egel bestaat voornamelijk uit kevers, rupsen, wormen, slakken, duizendpoten en andere ogewervelden. Daarmee helpen ze op natuurlijke wijze om bepaalde plaagsoorten onder controle te houden.
Tijdens de winterslaap daalt de lichaamstemperatuur van ongeveer 35°C naar soms slechts 5°C.
De hartslag kan afnemen van ongeveer 190 hartslagen per minuut naar minder dan 20. In deze periode leven egels volledig van hun vetreserves.
Jonge egels worden blind geboren
Egeljongen worden geboren met een zachte huid waaronder de eerste stekels verborgen zitten. Binnen enkele uren verschijnen deze witte ´baby-stekels`. Na verloop van tijd worden deze vervangen door de bekende bruine volwassen stekels.
Egels vertonen soms een bijzonder gedrag dat ´zelfinsmeren` of ´self-anointing` wordt genoemd. Wanneer zij een nieuwe geur of smaak ontdekken, produceren ze schuimig speeksel dat ze vervolgens over hun stekels verspreiden. Wetenschappers discussiëren nog steeds over de precieze functie hiervan.
Hoewel ze niet bekendsaan als waterdieren, kunnen egels verrassend goed zwemmen. Problemen ontstaan vooral wanneer ze niet meer uit een vijver of zwembad kunnen klimmen. Een eenvoudige plank of speciale egeluitstap kan dan levens redden.
De grootste bedreiging is de mens
Zoals al een beetje aangegeven hierboven, onderzoek laat zien dat verkeersslachtoffers, verlies van habitat, versnippering van natuurgebieden, maar tegenswoordig ook robotmaaiers en intensief beheerde tuinen belangrijke oorzaken zijn van de achteruitgang van egelpopulaties in grote delen van Europa.
De aanwezigheid van egels wijst vaak op een relatief gezonde, gevarieerde omgeving met voldoende insecten, schuilplaatsen en verbindingen naar andere groene gebieden.
Wanneer je een egel aantreft die vast zit in gaas
Tijdens mijn werk als vrijwilliger bij de dierenambulance heb ik meerdere keren egels mogen helpen. Een van de meest indrukwekkende meldingen was een egel die vast was komen te zitten in tuingaas. Waarschijnlijk was het gaas geplaatst met de beste bedoelingen, maar voor een nieuwsgierige egel bleek het een gevaarlijke val. Het dier had geprobeerd zich door een opening te wringen en zat volledig klem.
Wanneer je een egel aantreft die vastzit in gaas, probeer dan niet direct zelf het gaas volledig weg te knippen tot vlak tegen het lichaam. Onder de stekels bevindt zich een verrassend dunne huid die gemakkelijk beschadigd kan raken. Daarnaast kan een verstrikte egel verwondingen hebben die niet direct zichtbaar zijn. Het is vaak veiliger om professionele hulp in te schakelen, zodat het dier gecontroleerd bevrijd en onderzocht kan worden.
Mag je een egel eigenlijk met blote hande oppakken?
Een vraag die ik regelmatig hoor is, en het antwoord is ja. Ondanks de stekels kun je een egel meestal prima voorzichtig met blote handen oppakken. De stekels voelen eerder stevig dan scherp aan. Sterker nog, de reactie van de egel vertelt vaak al veel over zijn toestand. Een gezonde egel zal zich meestal oprollen tot een stekelige bal wanneer hij zich bedreigd voelt. Doet een egel dat niet, reageert hij nauwelijks of blijft hij slap liggen, dan kan dat een teken zijn dat er iets mis is.
Niet iedere egel die je overdag ziet, heeft overigens hulp nodig. Jonge egels moeten hun dag- en nachtritme nog leren en kunnen daarom regelmatig overdag worden gezien. Vooral in de zomer en vroege herfst is dat niet ongewoon. Ook zogende moederdieren kunnen soms overdag actief zijn wanneer zij extra voedsel nodig hebben.
Toch zijn er situaties waarin een egel wél hulp nodig heeft.
Zie je een egel die wankelt, rondjes loopt, omvalt of niet goed rechtop kan blijven lopen, dan is dat reden tot zorg. Ook een egel die stil blijft zitten, zich laat benaderen zonder reactie of zichtbaar verzwakt oogt, kan ziek of gewond zijn.
Controleer indien mogelijk ook op andere signalen. Een paar teken zijn meestal geen probleem, maar grote aantallen teken kunnen wijzen op een verzwakt dier. Nog belangrijker zijn vliegeneitjes en maden. Vooral rond de ogen, oren, bek of onder de stekels kunnen vliegen hun eitjes leggen. Binnen korte tijd komen hier larven uit die ernstige schade kunnen veroorzaken. Een egel met maden heeft met spoed professionele hulp nodig.
Gelukkig kunnen we zelf veel doen om egels te helpen. Laat een hoekje van de tuin wat rommeliger, met bladeren, takken en natuurlijke schuilplaatsen. Zorg voor een ondiepe schaal met water tijdens warme perioden. Maak een opening van ongeveer 13 bij 13 centimeter in een schutting zodat egels van tuin naar tuin kunnen trekken. Controleer vóór het maaien of snoeien altijd even of er geen egel verscholen zit in hoog gras of onder struiken.
Elke egel die veilig zijn weg door onze tuinen kan vinden, is een kleine overwinning voor de natuur.
Want soms zijn het juist de kleinste dieren die ons eraan herinneren hoe belangrijk het is om ruimte te maken voor het leven om ons heen. En geloof me: wanneer je op een rustige avond een egel ziet scharrelen tussen de bladeren, besef je weer hoe bijzonder gewone natuur eigenlijk is.
Reactie plaatsen
Reacties